Kamienie szlachetne cz. 1 wprowadzenie

Dzień dobry

Dzisiaj o kamieniach szlachetnych. Wiem, że skaczę między tematami, ale gdybym miała więcej czasu to pewno codziennie mogłabym wrzucać nowy wpis, ale życie i za dwa tygodnie wracam do pracy, więc będzie ciężko. No i nie mogę niestety skupić się na jednym cyklu. Zwłaszcza, że poza zajmowaniem się blogiem, kończę pisać książkę, którą zaczęłam z dziesięć lat temu, a raczej rozwijam ją na tyle, żeby była realistyczna i przyciągała czytelników. Do tego potrzebne mi kolejne inne cykle i to dość trudne, bo w Internecie niestety tego nie ma. Potrzebuje informacji o piratach i o statkach. Dodatkowo szykuje się cykl związany z emocjami. Takie postanowienia po terapii, że rozwinę wiedzę o emocjach. Szykuje cykl o opisie wyglądu zwierząt. Do tego przeżywam ciągłą frustracje, bo chciałabym skończyć książkę, a tutaj ciągle coś potrzeba i o tyle jest problem, żeby wyobrazić sobie to co chce się przedstawić i przekazać. Do tego potrzebna jest chronologia. Szukam sposobów przedstawienia swojej książki w postaci planu, czy schematu i jest naprawdę ciężko, ale wierzę, że się uda…

Wracając do tematu na pewno wiedza o kamieniach przyda się. Dość dużo książek nawiązuje do poszukiwania magicznych przedmiotów, więc dlatego właśnie kamienie, które często są wykorzystywane w alchemii, czy magii. Popatrzcie jak wiele artefaktów ma w sobie jakiś kamień, wzmacniaczy magii, czy wzmacniaczy broni, które poprawiają właściwości. Właściwie opisy kamieni natchnęło mnie w muzeum mineralogicznym. No i drugie dość często w RolePlay, czy RolePlayGame czy grach korzysta się z nazw kamieni szlachetnych, ale można też stworzyć swoje.

Photo by Ilze Lucero on Unsplash

W czasach prehistorycznych za kamienie szlachetne (ang. gemstone, ang. precious stone) uważano te minerały, które przyciągały uwagę człowieka. Zazwyczaj były to kamienie występujące rzadko, miały niezwykła barwę, przezroczystość i odporność. Można było je zastosować praktycznie albo przeznaczyć na handel (w zależności od rodzaju kamienia miały jakaś wartość). Później znawcy podzielili te kamienie na szlachetne i półszlachetne. Jednak potem znów granicą się zatarła. Aktualnie włącza się w grupę kamieni szlachetnych wszystkie minerały, skały, a także substancje organiczne, z których przygotowuje się oszlifowane obiekty do celów jubilerskich oraz kolekcjonerskich. Nawet na przykład bursztyn, czy perła.
Niektóre w stanie surowym uważane są za klejnoty, surowiec do wykonywania przedmiotów dekoracyjnych, obiektów rękodzieła i mozaik. Kamienie szlachetne mogą nosić nazwy takie jak klejnot (ang. gem, ang. jewel), czy szlachetnym klejnotem (ang. fine gem).

Większość nazw kamieni pochodzi od ich barwy, pokroju, składu lub połączenia tych cech. Nazwy też były tworzone od nazw geograficznych, organizacji, nazwisk wybitnych osobistości.

Wzory chemiczne kamieni szlachetnych można znaleźć na „Tablicy Mineralogicznej” Hugona Struza (1982). Można tam też znaleźć sposoby obróbki oraz cechy charakterystyczne dla każdego kamienia.

Barwa kamieni szlachetnych jest najłatwiejszą do rozpoznania. Często wpływa na wartość kamieni w zależności od mody lub miejsca wykorzystania.

Barwy kamieni szlachetnych:

Bezbarwne/achromatyczne – promień światła przechodzi przez kamień bez absorpcji fal. Przykładem takich kamieni jest diament lub kryształ górski.

Barwne/idiochromatyczne – barwa wywołana obecnością określonego pierwiastka. Przykładem takiego kamienia jest malachit (pierwiastek miedź) i rodonit (pierwiastek mangan).

Zabarwione/allochromatyczne – zabarwienie powstałe dzięki domieszce pierwiastków śladowych, których się nie uwzględnia we wzorze chemicznym. Przykładem może być fluoryt (zamiast jonów fluoru są atomy).

Barwne pozornie, migotliwe/pseudochromatyczne – barwa wywołana jest efektami optycznymi: asteryzm (tworzenie za pomocą smug/pasm światła wzoru w kształt gwiazdy. Wpływa na to wewnętrzna sieć kryształu), opalescencja (zjawisko rozproszenia światła, zjawisko można porównać do takiego czegoś mieniące się pod skosem różnymi barwami skrzydła motyli – zjawisko interferencji fal), migotliwość awanturynowa (awenturyzacja – migotliwy efekt, różnobarwne refleksy, jakby iskrzenia się, wywołany rozproszeniem światła na drobnych wrostkach mineralnych), iryzacja adularowa lub labradorowa (iryzacja, tęczowanie – ubarwienie strukturalne, taki efekt jak „tęcza” na benzynie, czy mieniąca się bańka mydlana).

Przezroczystość kamienia zależy od jego barwy, przepuszczalności światła przez kamień, składu, zanieczyszczenia oraz niedoskonałości. Dzieli się je na przezroczyste, półprzezroczyste, prześwitujące lub nieprzezroczyste. Promieniowanie, wysoka temperatura i uszkodzenia mechaniczne wpływają ujemnie na przezroczystość. Przezroczystość wpływa na jakość i cenę.

Połysk powstaje dzięki odbiciu i rozproszeniu światła na powierzchni lub bezpośrednio pod powierzchnią. Rozróżniamy połysk metaliczny (złoto), półmetaliczny (kupryt), diamentowy (diament), szklisty (szafir), tłusty (cordieryt) , perłowy (redonit) i jedwabisty (malachit). Połysk to jedna z właściwości, która pozwoli na podjęcie decyzji, który wybór szlifu lub sposób obróbki, należy wybrać.

Łupliwość jest cechą minerałów, taką która sprawia, że pod wpływem nacisku lub uderzenia rozpadają się one na fragmenty, ograniczone ścianami płaskimi. Łupliwość zależy od budowy wewnętrznej minerałów. Wyróżnia się takie łupliwości jak: doskonała (szczególnie podatne na uszkodzenia mechaniczne), dobra (połysk perłowy), dokładna, wyraźna, niewyraźna (połysk szklisty) lub jej brak. Łupliwości nie należy uznawać za oddzielność, która powstaje w wyniku postępującego wietrzenia.
Kamienie, które nie wykazują łupliwości mają powierzchnię pęknięć zwaną przełamem i odróżniamy tu przełam muszlowy (kwarc), nierówny (markasyt), gruzełkowaty (granat), zadziorowaty (srebro rodzime).

Nie obrobione kamienie szlachetne mogą mieć różne wyglądy zewnętrzne. Na przykład wiele kamieni pojawia się jako automorficzne kryształy. Na wygląd zewnętrzny kryształu składają się jego ściany, krawędzie, czy wierzchołki. Występuje siedem układów krystalograficznych: trójskośny (cyanit, rodonit), jednoskośny (gips, ortoklaz), rombowy (oliwin, topaz), tetragonalny (cyrkon, rutyl), trygonalny/romboedryczny (turmalin, kwarc, kalcyt), heksagonalny (beryl, apatyt) i regularny (diament, granat). Przy wyglądzie zewnętrznym patrzy się na pokrój, dzieki któremu można rozstrzygnąć wybór kamienia oraz rodzaj szlifu. W warunkach idealnych powstają prawidłowe kryształy, jednak zazwyczaj są to niedoskonałości lub ich skupienia. Niektóre kamienie nie mają prawidłowej budowy wewnętrznej i są bezpostaciowe, na przykład: opal. Na podstawie wyglądu zewnętrznego mówi się o kryształach pokroju izometrycznego (diament, granat), wydłużonych w jednym kierunku – słupkowym (turmalin), wydłużony o dwóch kierunkach – tabliczkowym (baryt), blaszkowym (lepidolit), pokroje pośrednie – beczułkowym (szafir).

Twardość kamienia, to opór jaki stawia kamień przed zarysowaniem inną substancją. O twardości decyduje rodzaj sieci kryształu. Skalę twardości można określić na podstawie Skali twardości Mohsa. Twardość obniża się z powodu wietrzenia, wrostków, domieszek, przerostów kryształów oraz łupliwości.

Rysa to barwa proszku, jaki powstaje po roztarciu kamienia (minerału) na niepolerowanej porcelanowej płytce lub na innym szorstkim tworzywem. Rysa może mieć taką samą barwę jak minerał lub zdarza się odmienna (jasnozłocisty piryt ma rysę czarną; zabarwione mogą mieć białą lub barwne o jasnym odcieniu).

Ciężar właściwy (gęstość), czyli stosunek masy kamienia do jego objętości. Do oznaczenia gęstości stosuje się metodę podwójnego ważenia: w powietrzu i w wodzie.

Współczynnik załamania światła, czyli przechodzenie promieni światła pod określonym kątem z ośrodka o mniejszej gęstości optycznej do ośrodka większej gęstości optycznej. W kamieniu może nastąpić podwójne załamanie światła, na przykład: kamienie anizotropowe (kalcyt, cyrkonia).

Przy przechodzeniu światła białego przez przezroczysty kamień oszlifowany fasetkowo (szlif wielościenny) dochodzi do rozszczepienia promieni na promienie różnych barw widmowych. Nazywamy to zjawisko dyspersją (diament, cyrkonia).

W kamieniach można określić jeszcze pleochronizm: silny, wyraźny i słaby, co polega na tym, że kamienie szlachetne absorbują światło spolaryzowane na rożny sposób, dlatego w skrajnych położeniach kamienia obserwuje się różne barwy (zależy od osi)

Luminescencja, to zjawisko wysyłania światła widzianego pod wpływem różnych rodzajów energii, na przykład: promieniowanie. Fluorescencja to rodzaj luminescencji wywołanej działaniem promieniowania nadfioletowego i trwa tak długo jak działa promieniowanie. Jest jeszcze fosforescencja, pomimo tego, że promieniowanie już zostało wstrzymane próbka nadal świeci.

Obróbka kamieni

Wyróżniamy podstawowe formy szlifu kamieni szlachetnych (tutaj1, Tutaj 2, Tutaj 3).
a) formy wielokątne:
kwadrat (ang. princess, ang. radiant), romb, bagiet (ang. baguette), sześciokąt, sztabkowy, trapez, ośmiokąt (regularny; ang. asscher), ośmiokąt (wydłużony; ang. octagon), klin, pięciokąt, pampel, pięciokąt, deltoid, trójkąt (ang. trylion/trilliant), trójkąt stępiony.

b) formy zaokrąglone:
owal (ang. oval), koło (ang. round), antyk (kwadratowy), antyk (prostokątny), oliwka, serce (ang. heart), wisior.

c) formy pośrednie:
półbagiet, nawetta (ang. marquise), briolet (ang. briolette lub ang. pear lub ang. tear; kamień w kształcie gruszki, kropli, łzy), podkowa, herb, tarcza, dziurka od klucza, cushion (old mine; wygląda jak poduszka na kanapie).

c) szlif okrągłego kamienia:
kaboszon (ang. cabachon), schodkowy, tablicowy, brylantowy, rozeta

CIEKAWOSTKA (Miałam to ominąć, ale myślę, że to będzie ciekawe)

 Świetlne klejnoty (ang. luminous gems) wykorzystywane były do oświetlenia budynków, świateł nawigacyjnych na statkach lub jako pomocne światła dla zagubionych. Nawet pisano o nich historie, związany z nimi był kult zwierząt, które chodzą z takimi kamieniami na głowach lub w ustach.

Na dzisiaj takie podstawy. W następnej części zajmiemy się nadzwyczajnymi cechami kamieni szlachetnych, które stały się obiektami swoistego kultu: znaki zodiaków, gwiazdy, konstelacje, używane do uzdrowień, wykorzystywanie magnetyczne, elektryczne oraz wiele innych zastosowań.

Źródło tekstu:
Przewodnik kamienie szlachetne – Rudolf Dud’a, Ruboš Rejl
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Asteryzm_(mineralogia)
http://www.vspzo.ch/mineraly/opalescencja/
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Awenturyzacja
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Iryzacja
https://gemstoneguru.com/cut-and-color-in-gemstones/
https://www.jewelsforme.com/gem_and_jewelry_library/gemstone_cuts
https://pl.wikipedia.org/wiki/Szlif_fasetkowy
https://pl.wikipedia.org/wiki/Skala_twardo%C5%9Bci_Mohsa
https://www.wikihow.com/Cut-Gems
https://en.wikipedia.org/wiki/Cut_(gems)
https://en.wikipedia.org/wiki/Gemstone
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Luminous_gemstones

Źródło obrazka: https://unsplash.com/photos/jLWLxX6i3R8