Jak napisać scenariusz? cz. 8 Początek historii i gatunki

Dzień dobry

Dzisiaj kolejny temat ze scenariuszów. Zapraszam.

I nie wiem czy to nie ostatni z cyklu pisania scenariusza, ale możliwe, że jeszcze coś będzie. Cyklu nie zamykam.

POCZĄTEK HISTORII

Jeśli pierwsze dziesięć stron twojego scenariusza, czyli mniej więcej 10 minut filmu, nie są idealne, to masz niewielkie szanse na to, że ktoś zainteresuje się dziełem.

Świat, bohaterowie, wydźwięk, problematyka, stawka, istota konfliktu – to wszystko musi zaistnieć na pierwszych stronach i to w takiej formie, by czytający nie mógł oderwać się od czytania.

Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że w tym świecie konflikt jest największy, a bohaterowie to jedyni lidzie, którzy mogą uratować świat przed antagonistą.

GATUNKI

Scenarzyści i wykładowcy sztuki filmowej uważają kategoryzowanie na gatunki jako złudne. Podkreśla się, że wszystkie dobre filmy, bez względu na gatunek opierają się na mocnych fundamentach i zawierają praktycznie z każdego gatunku i wywołują emocje. Posługiwanie się wzorcami jest zgubne, bo wzorzec danego gatunku to drętwy, marny scenariusz. Trzymaj się jednej wersji. Na początku tworz solidnie spójne światy.

Podział na gatunki ma sens tylko wtedy, gdy mówimy o krytykach, producentach czy widzach. Tak więc według tych zasad podstawowych na przykład thriller powinien budzić dreszcz, horror przerażać, a komedia śmieszyć. Jak jednak wspominałam wcześniej dobry film przekracza granice gatunku i wzbudza emocje. Właściwie kwalifikację gatunku to określone uczucie.

Także teraz zajmiemy się podziałem gatunków według uczuć 🙂

ODWAGA

• Film akcji
• Film przygodowy
• Film wojenny
• Western
• Film historyczny
• Science-fiction

Odwaga to jedna z najbardziej pożądanych chech. Każdy chciałby e obliczu zagrożenia być w stanie ocalić siebie i innych, nie ponosząc przy tym konsekwencji. Odwaga związana jest najczęściej z tworzeniem, bo człowiek chce uniknąć, nieuniknionego – śmierci. Dlatego tak ważne jest by coś po sobie zostawić: dzieło, wynalazek, a także nowe pokolenie. Chcemy pokonać śmierć. W religii często wierzymy w zmartwychwstanie, niebo, piekło, albo reinkarnację i poczucie jedności ze wszechświatem.

I tak na przykład dla rozrywki uprawia się sporty ekstremalne. A do kina idziemy po to by zobaczyć jak protagonista pokonuje śmierć.

Filmy akcji/przygodowe

To najpopularniejsze gatunki na świecie, bo bezpośrednio poruszają temat odwagi w obliczu śmierci.

Jest to zazwyczaj film linearny. Wszystkie działania protagonisty zmierzają do jednego celu – najczęściej zdobycia przedmiotu i pokonania antagonisty, który także chcę go mieć. Jest to głównie fizyczna walka na śmierć i życie. Czasem możemy w tym gatunku spotkać wątek duchowy albo uczuciowy, które najczęściej są wątkiem pobocznym.

W filmie tego gatunku najważniejsze jest by stawka była większa niż życie.

Ten gatunek ma bardzo podobny przebieg jak w 12 krokach bohatera Josepha Campbella.

Zemsta – Filmy walki/bokserskie

Zaczyna się najczęściej od tego, że na początku historii lub scenariusza ginie lub cierpi z rąk antagonisty, ktoś bliski protagoniście. Najprostrzą formą odpowiedzi na takie zachowania jest zemsta, czyli protagonista chcę ukarać, kogoś pomścić. Innym przykładem zemsty może być, że protagonista był świadkiem śmierci, a antagonista wybiera go sobie na następną ofiarę.

Wolność

W bardziej złożonych filmach akcji, bywa że protagonista walczy o wolność.

Wróg

Antagonista w takich filmach jest bardzo skomplikowany. Jak wcześniej wspominałam według teorii Campbella początkowo protagonista nie wie jak walczyć z protagonistą. Dlatego występuje tu temat mentora, który tę wiedzę mu przedstawia i szkoli protagonistę fizycznie, psychicznie i duchowo. A kim jest mentor? Mentor to najczęściej człowiek (wyjątkowo patrzcie na Gwiezdne Wojny – Yoda), który od dawna jest zaangażowany w walkę z antagonistą. Dostrzega w uczniu tego, który może pokonać wroga raz na zawsze.

Drużyna

Kolejną wariacją jest film, gdzie do protagonisty dołączają inni, którzy tworzą drużynę, na której bohater może polegać. Antagonista z kolei będzie ich atakował, zabijał i przekupywał, co ma na celu podwoić stawkę zemsty i przyspieszyć rozwój protagonisty.

I tak na przykład w filmach wojennych – walka toczy się z potężnym wrogiem, ciężarem emocjonalnym i w tym wypadku koncentrują się troska o najbliższych i społeczne obowiązki.

Jeśli chodzi o drużynę, to antagonista również ma swoich sprzymierzeńców, na których opiera się jego potęga.

Bohater:

Zazwyczaj utożsamiany jest z człowiekiem, który identyfikuje się ze swoim oddziałem, jest częścią konkretnej całości, gdy antagonista to machina.

Trening:

Żeby pokonać antagonistę, to protagonista musi się wiele nauczyć i posiąść wiedzę, mądrość, umiejętności, i wiarę w siebie. Protagonista nigdy nie zna dokładnie dnia, ani godziny działania, ostatniej rozgrywki antagonisty.

Atak i kontratak:

Antagonista rzadko kiedy czeka z założonymi rękoma, a raczej wplata swój plan w życie. Nie cofa się przed oszustwem, a chodzi o to, żeby wykurzyć z kryjówki protagonistę. Chodzi o to, żeby go jak najbardziej zranić:

• zaatakuje sprzymierzeńców
• porwie dziecko albo ukochaną
• zabije mentora
• zagrozi niewinnym
• może też zrobić to wszystko na raz.

Pokonać śmierć:

Czasem protagonista nie chce zabić antagonisty, ale ten i tak musi zginąć, musi ponieść karę. Nagrodą zaś za takie zakończenie, gdzie zło zostaje pokonane jest odwaga za życie, które zwycięża śmierć.

STRACH I GROZA (przerażenie)

• Horror

Przerażenie rodzi się z bezradności. Strach przychodzi nagle. Twierdzi się, że im większe przerażenie, tym większe katharsis.

Film grozy różni się od akcji tym, że protagonista powinien być zwyczajny, przeciętny tacy jak my, a nie doskonały.

Filmy grozy tworzą atmosferę strachu i zagrożenia.

Iluzja logiki i klęska prawa:

Podobnie jak w filmach akcji – groza wisi nad światem, działają złe siły, potężne i jest ich celem zniszczyć świat i bohaterów.

Odwaga w filmie grozy jest potrzebna, ale postępowanie racjonalne i logiczne oznacza klęskę, szczególnie gdy są to siły nadprzyrodzone. Siły takie mogą powodować utratę rozumu, po przez zarażanie/nosicielstwo, co prowadzi do stania się podobnym potworem.

Tabu: seks, wiedza, nieśmiertelność:

W filmach grozy często eksponowana jest duma, której efektem jest uwolnienie sił zła.

Tabu zaś w tych filmach wiąże się z najbardziej prymitywnymi, podstawowymi pragnieniami. Na przykład: seks albo wiedza zakazana. Złamanie tabu wiąże się z okropnymi konsekwencjami, wyzwala potężne siły i ściąga przerażającą karę.

Świat strachu:

Uniwersum grozy to świat obcy, albo zwykły, ale codziennie atakowany przez antagonistę. Na świecie panuje chaos i wizja rzeczywistości się wali. Czasem potwory świata działają pod wpływem prymitywnego instynktu, a czasem świadomie zostawiają pułapki.

Filmy strachu są najbliższe antycznym wzorcom.

Natura bestii i rzeczywistość zła:

Antagonista to kwintesencja zła. Nie wystarczy tutaj pierwszy lepszy potwór, ale ma to być postać (jeśli to ma być postać) wiarygodna. Antagonista może wzbudzać wstręt (na przykład może to być coś w rodzaju obślizgłego owada) albo pochodzić ze świata nadprzyrodzonego. Na przykład: duch, wampir, czy demon.

Przewija się tu na przykład: temat duchów, demonów, głównie dotyczących religii, albo kosmitów —> gadów.

W filmach grozy pojęcie dobra i zła oraz kary za grzechy są istotą problemu.

Fatalne zauroczenie:

W niektórych filmach antagoniści mają nieodpartą siłę seksualnego przyciągania. Pragnienia zmysłowości, rozkosznego dreszczu, ekstazy, mocy, wstręt jednocześnie zmieszany z ekscytacją i dążenie do nieśmiertelności.

Wypalona ziemia:

Antagonista jest zazwyczaj potężny i przerażający, dlatego chodzi o to by go zniszczyć. Jeśli jest człowiekiem to najłagodniejszą karą jest śmierć, a jeśli pochodzi z innego świata, to trzeba się jej pozbyć – rytualnie albo zabić.

Najczęściej antagonista ginie od ognia lub słońca (żywiołów, które niosą metaforyczne oczyszczenie).

Czyja to wina?

Czasem wystarczy Puszka Pandory, by wywołać piekielne moce i nagle trzeba się zmierzyć z konsekwencjami ludzkich czynów. Pogłębia to poczucie bezradności i zagrożenia.

Potwór ukochany:

Czasem potwory bywają w filmie sympatyczne. Na przykład: Gremliny.

Głos doświadczenia:

W filmach grozy często pojawia się mentor – starzec lub naukowiec/maniak. Zawsze jest w posiadaniu wiedzy lub przedmiotu (talizmanu), który może pokonać potwora. Najczęściej ten mentor ginie, żeby ocalić protagonistę.

Niepokój, a przerażenie:

Najczęściej otwarcie pokazywane jest coś tak szokującego, że nie można na to patrzeć (bo jest tak obrzydliwe/przerażające).

Trzeba jednak pamiętać, że produkcja oparta jedynie na obrzydzeniu, to produkcja niskobudżetowa, w dodatku kiepskiej jakości. Łatwo i tanio w końcu rozlać sztuczną krew, rozrzucić sztuczne flaki, niż stworzyć przerażający film pełen napięć.

ŻĄDZA WIEDZY

• kryminał
• thriller
• thriller polityczny
• thriller erotyczny
• detektywistyczny

U podstaw tych filmów leży przekonanie, że prawda jest gdzieś tam.

W filmach tych przedstawiona jest bezradność, bezsilność i zagubienie w świecie, w którym ma się niewielki wpływ.

W filmach tych doszukuje się ukrytych znaczeń niemal w każdej sytuacji – powstają wówczas na przykład: wszelkiego rodzaju teorie spiskowe. Dowody są mylne oraz mamy skąpe informacje.

Protagonista to zazwyczaj policjant, prywatny detektyw lub zwykły, przeciętny człowiek, rzucony w sytuację, w której nic nie jest takie jak się wydaje. Antagonista z kolei jest owiany najczęściej tajemnicą.

Opowieść dotyczy poznania prawdy, układanki poszczególnych elementów, poznanie antagonisty i jego prawdziwych motywów, nawet jeśli wiąże się to kosztem protagonisty.

Napięcie i zaskoczenie:

Ważnymi elementami filmu są wzbudzenie ciekawości i fascynacji poprzez napięcie i zaskoczenie.

Napięcie powstaje gdy ukazujemy pewne informacje przed protagonistą, niekoniecznie przed widzem. Jeśli widz wie to co protagonista, to może się z nim utożsamiać i zostać zaskoczonym w nagłej sytuacji. Z kolei gdy dochodzi do sytuacji, gdy widz widzi więcej, to w widzu wzmaga to napięcie, poczucie bezradności, wobec niemożności ostrzeżenia przed niebezpieczeństwem. Zaskoczenie może się wiązać z elementami zmiany ról, gdy ktoś kto był sprzymierzeńcem nagle okazuje się być wrogiem (albo odwrotnie). Może być także zaskoczenie w takiej sytuacji gdy wydaje się, że bohater uniknął niebezpieczeństwa, a w rzeczywistości wpadł w większe kłopoty. Elementem zaskoczenia jest nagły napad i często w filmach stosuje się pewną technikę, gdy pierwszy atak spowodowany jest nagłym pojawieniem się kota/gołębia. Wtedy następuje krótkie opuszczenie napięcia, bohater jest uspokojony i wtedy następuje punkt kulminacyjny, najczęściej spotkanie z antagonistą.

Napięcia i zaskoczenie muszą być odpowiednio rozplanowane w czasie. To należy do scenarzysty by dobrać do tego odpowiednie środki, czyli odpowiednie dobranie scen i sekwencji. Może on zadecydować, czy napięcie ma wzrastać powoli, czy wręcz wali serią szokujących scen. Chodzi o to, żeby wpłynąć na wyobraźnię. Napięcie i zaskoczenie wywołują różne efekty i należy je stosować świadomie, bo nadmiar zaskakujących wydarzeń stwarza chaos.

Umiejętne łączenie napięcia i zaskoczenia, wiedzy i tajemnicy, tworzą świat pełen sekretów, albo wrażenie w którym nic nie jest takie jak się wydaje.

W takim filmie chodzi o znalezienie obsesji, która dręczy odpowiednią liczbę ludzi, którzy wierzą w teorię spiskową, są nią zafascynowani. Film powinien zawierać zagadkę wartą do rozwiązania, bo inaczej nikogo nie zainteresuje.

• Film kryminalny

Problem początkowo powinien wydawać się nieskomplikowany. Zazwyczaj zaczyna się od historii przestępstwa lub podejrzenia zbrodni. Pierwszy kontakt z antagonistą, to dowody jego działania. Na przykład: znalezienie ciała – pierwszy element układanki.

Detektyw:

Nadrzędnym motywem działania jest zagrożenie dla społeczności, a potem może dotyczyć bezpośrednio detektywa lub jego bliskich. Protagonista musi podjąć działanie przeciwko antagoniście. Raczej nie angażuje się emocjonalnie, bo jest to jego praca.

Stawką nie jest życie i śmierć, a sukces albo porażka.

Kodeks honorowy:

To wewnętrzny kodeks protagonisty. Zdolny protagonista często jest nieudacznikiem, bywa też alkoholikiem, rozwodnikiem, czy też człowiekiem znienawidzonym przez innych, najczęściej okryty niesławą z nieswojej winy. Na początku sprawy protagonista zastanawia się, czy podjąć się danej sprawy. Często jego przełożony każe mu się trzymać daleko od sprawy, ale ten już połknął haczyk i nie będzie mu się łatwo wywinąć z sytuacji.

Szary człowiek:

Protagonistą może być zwykły szary człowiek, który zajmuje się rozwiązywaniem zagadek i nieszczęśliwie znalazł się w nieodpowiednim miejscu i czasie. Bardzo ważne jest to by taki protagonista pasował do danej opowieści, miał cechę czy wykonywał pracę (może dodatkową), która niekoniecznie stawia go jako postać niewinną.

Niewinność i paranoja:

Podobnie jak w filmach strachu film kryminalny z zwykłym, szarym, śmiertelnikiem bazuje na strachu i obawach. Nieznane elementy wywołują napięcie, a wiedza z kolei ulgę. Filmy wiedzy opierają się jednak na paranoi, w której mentorzy i sprzymierzeńcy istnieją, ale wiąże się z nimi ciągłe podejrzenie, że współpracują z antagonistą.

• Thriller erotyczny

Seksualne niebezpieczeństwo:

Głównym tematem jest transgresja seksualna. Celem samym jednak w sobie nie powinna być golizna, a motywacja do działania (na przykład popchnięcie do zdrady).

ŚMIECH

• Komedia
• Komedia romantyczna

Komedia to opowieść ze szczęśliwym lub pozytywnym zakończeniem. „Film śmiechu” to komedia, ale już innego rodzaju, ma na celu sprawić, że widz się śmieje.

Scenarzyści, którym udaje się rozśmieszyć widzów są najbardziej opłacani na świecie.

Śmiech jest czymś powszechnym, a jednocześnie nieuchwytnym. Śmiech pomaga radzić sobie z przeciwnościami losu i dystansować od problemów. Pomaga przetrwać.

Najczęstszym błędem popełnianym przez początkujących autorów jest poleganie na gagach słownych lub wizualnych. A humor przecież pochodzi z tego samego źródła, co inne ludzkie doświadczenia – emocji, marzeń, pragnień i osobistych doznań.

„Komedia sytuacyjna” to konflikty, w których ludzie zachowują się i reagują w sposób, który ma dla nich sens, ale jest to niestosowny sposób do danej sytuacji, przesadzony lub nieszkodliwe daremny.

Śmieszny do bólu:

Mówi się, że komedia jest bezlitosna. Śmiejemy się, ponieważ wiemy, że przesadzone emocje bohaterów i ich niemądre zachowania/wizerunki zasługują na odpowiednią karę. Widzowie mają uczucie ulgi, że to zdarzyło się bohaterowi, a nie im. Humor też może dzielić. Jeden rodzaj żartu może śmieszyć kobietę, a inny mężczyznę, a u drugiej płci dana sytuacja zamiast śmiechu może wywołać obrzydzenie. Tak samo humor może dotyczyć różnych narodowości. Na przykład: Polak nie zawsze zrozumie żarty sytuacyjne Amerykanów.

Poważnie:

Konflikty są zazwyczaj absurdalne i im bardziej na poważnie bierze je bohater tym bardziej śmieszne.

Świat i bohater:

Chodzi o wykreowanie świata, w którym bohater zostaję wplątany w sytuację absurdalne, nieszkodliwe, bolesne lub żenujące. Chodzi o humor sytuacyjny i przerysowanie bohaterów i sytuacji by nadać im wymiar komiczny.

Przekraczanie norm:

Przełamywanie tabu i przekraczanie norm społecznych w filmach grozy ma przerażające następstwa, a w filmach śmiechu następstwem są niepoważne konsekwencje, które wywołują śmiech.

Łamaniem norm społecznych, ograniczeń społecznych to między innymi: puszczanie bąków, bekanie czy też głośne wypróżnianie. Nie wszystkim będzie podobał się ten typ żartu.

Innym sposobem wyrażenia humoru będzie upokorzenie osoby spiętej, nadmiernie poprawnej społecznie, poprzez wystawienie ich na pośmiewisko. Ale nie tylko ich, bi nikt nie jest ponad kpiny. Upokorzenie nie ogranicza się do tabu płciowego, czy do fizycznych kompleksów. Upokorzenie prowadzi do:

• publicznej klęski
• do przyznania się do błędu
• kara

Nikt z nas nie jest bez winy.

• Komedia romantyczna

Miłość i śmiech:

Zazwyczaj tradycyjnie to wygląda tak postać spotyka drugą postać, potem ją traci i na końcu odzyskuje lub poznaje jeszcze inną – zdobywając ją (może to dotyczyć relacji chłopak – dziewczyna; dziewczyna – chłopak; chłopak – chłopak; dziewczyna – dziewczyna).

*Przypominam, że antagonista niekoniecznie jest tym złym, jeśli czytaliście poprzednie wpisy to pamiętacie.

Kogoś innego:

Najczęściej historia zaczyna się tym, że protagonista z antagonistą:

• się nie lubią
• boją się siebie
• unikają
• prześladują

Często jest też tak, że są niedopasowani do siebie ze względu na różnice klasowe, czy zewnętrzne przeszkody życia razem:

• poprzednie związki
• rywalizujący konkurenci
• wewnętrzne przeszkody (niska samoocena, introwertyzm)
• nieoczekiwanie zdarzenia

Strata i zdobycie:

Poznanie bohaterów zaczyna się od braku pewności siebie protagonisty i braku umiejętności, by zatrzymać antagonistę, co prowadzi do głupiego działania i straty.

Sam seks to za mało jeśli to jedyny cel protagonisty. Może to się skończyć komiczną klęską. Zdobycie antagonisty może nastąpić jedynie po zdobyciu doświadczenia i wiedzy.

Pomyłka:

Skazy i wątpliwości protagonisty powodują, że ten podejmuje błędne decyzje, co doprowadza do połączenia protagonisty i antagonisty.

Kłamstwa i prawda:

Kłamstwa w pewnym momencie wychodzą na jaw i cały plan się wali. Działanie protagonista tłumaczy, że były podyktowane miłością do antagonisty. Jednakże prawdziwa miłość rozkwita, wtedy gdy wszelkie przeszkody zostaną usunięte, a protagonista odsłoni się przed antagonistą.

W filmach romantycznych to zazwyczaj protagonista wygrywa, ale zasada jest też taka, że antagonista nie przegrywa. Oboje dążą do wspólnego celu.

MIŁOŚĆ I TĘSKNOTA:

• Romans
• Melodramat
• Miłość platoniczna
• Tragedia miłosna

Miłość to najsilniejsza więź międzyludzka. Odsuwamy dzięki niej samotność i poczucie osamotnienia.

Prawie każdy identyfikuje się z tęsknotą za doświadczeniem miłości, ze świadomością, że istnieje idealny związek.

W historii miłosnej chodzi o poszukiwanie idealnego połączenia i zrozumienia. W pozytywniej historii miłosnej – namiętność i potrzeba połączenia są wyrazem siły życiowej. Chodzi o ukazanie wyższości miłości nad śmiercią, i tak w prawdziwej miłości ta traci nad nami władzę, a w przypadku nieszczęśliwej konsekwencje mogą być tragiczne.

Miłość bezwarunkowa:

Tęsknota za miłością może prowadzić do poczucia siły i radości.

Szczęśliwe zakończenie historii nie oznacza, że drogi kochanków się łączą. Następuje jednak nowa równowaga. W filmie śmiechu to protagonista stwarza problemy, a wysiłek jaki wkłada w ich rozwiązanie jest niedorzeczny. W filmie romansie to świat rzuca kłody pod nogi, a widzowie raczej współczują bohaterom.

Tragedia romantyczna:

Tęsknota do miłości może być aż tak ogromna i wszechogarniająca, że powoduje niedorzeczny konflikt. Na przykład niezgodność z przeznaczeniem bogów. To powoduje chaos lub zabójczą dumę, która zaślepia bohaterów tak, że nie widzą nic poza samolubną namiętnością.

Tragiczna miłość może mieć miejsce w uporządkowanym świecie, ale jest skazana od początku na niepowodzenie.

Miłość platoniczna:

Na przykład miłość rodzica do dziecka. Opiera się na czystości. Najczęściej dotyczy opowieści o triumfie lub porażce niewinności w obliczu okrutnego świata. Podczas oglądania tych filmów, wyciskaczów łez następuje katharsis, na szczęście kończą się szczęśliwie.

INNE GATUNKI

• Biografie
• Sagi historyczne

Źródło tekstu:

Fade in czyli jak pisać scenariusz filmowy

Źródło obrazka:

https://unsplash.com/photos/romans-book-KfWykSQPOX8