Dzień dobry
Było o błędach logicznych w rp i będzie jeszcze 2 część, ale dzisiaj normalnie o nauce logiki. Jak dla mnie w każdej szkole powinien być taki przedmiot jak logika. Przepraszam za ewentualne błędy na telefonie ciężko się pisze.
Photo by JESHOOTS.COM on Unsplash
Logika = Realizm
1. Nie ma dwóch jednakowych zdarzeń – ludzie przyjmują podobne sytuację jako te same i nie zwracają uwagi na różnice. Tym samym pomijają ważne szczegóły.
2. Fakty:
a) rzeczy – istnieje naprawdę (jakaś jednostka, roślina, zwierzę, minerał). Można zweryfikować, czy jest faktem poprzez bezpośrednią obserwację. Rozważamy je jako obiektywne.
b) wydarzenia – na przykład: fakty historyczne można zweryfikować po przez dowody (oficjalne dokumenty, relacje prasowe, zdjęcia, wspomnienia itd.)
Fakty mogą być:
–obiektywne – występują w sferze publicznej i są dostępne dla wszystkich.
–subiektywne – ogranicza się do doświadczającego go podmiotu i opierają się na wiarygodności tych, którzy twierdzą, że je doświadczają.
3. Pojęcia – mogą być dopasowane do rzeczy, ale będą przedstawiały rzeczywistość obiektywna na przykład: zobaczyliśmy zwierzę, zwierzę domowe – pies (1.rzecz, 2.pojęcie, 3.słowo).
Rzeczywistość subiektywna – pojęcie da się przedstawić, ale znajdują się w umyśle, na przykład: domowy stworek – skrzat.
Czasem pojęcia mogą być źle dopasowane lub ktoś ma coś innego na myśli, na przykład: mówi pies – myśli wilk.
Może być też tak, że ignoruje się obiektywne podstawy i pojęcie może stracić powiązania z rzeczywistością, tym samym wiarygodność. Staje się wytworem i jest subiektywne.
4. Język i logika są ze sobą nierozerwalnie powiązane. – jeśli prawidłowo połączone jest pojęcie ze słowem to bardziej skuteczne będzie jego komunikowanie.
„Zdanie” w logice ma specjalne znaczenie. Jest wyrażeniem językowym, a jego właściwa odpowiedź to: „prawda” lub „fałsz”.
a) Mów wprost, co masz na myśli. Nie zakładaj, że słuchacze rozumieją. – czasem lepiej powiedzieć coś więcej niż za mało i warto sprawdzić, czy słuchacze mają podstawowe informację do zrozumienia tematu.
b) Mów pełnymi zdaniami
c) Zadania oceniające to nie obiektywne fakty. – takie zdania nie podlegają odpowiedzi, czy to „prawda” czy „fałsz”. Warto uzasadnić zdanie oceniające, na przykład:
Nie podoba mi się ta szafa, bo nie jest w moim stylu.
d) Unikaj podwójnego przeczenia – w niektórych językach odbierane jest negatywnie, a w innych powoduje, że powstaje zdanie twierdzące.
Nie twierdzę, że nie. = Myślę, że tak.
e) Przystosuj język do słuchaczy – tak na przykład należy dostosować to co się mówi do danej grupy, na przykład: ekonomista będzie używał języka zawodowego/specjalistycznego i przeciętny Kowalski może go nie zrozumieć.
f) Unikaj języka niejasnego i dwuznacznego – na przykład odnoszenia się do „jakiejś” grupy ludzi bez podania dokładnych informacji.
Z drugiej strony należy spojrzeć na samo słowo, które może być niejasne. Mówimy na przykład o kocie, ale można precyzyjniej wyjaśnić o jakiego nam chodziło, na przykład: Kot norweski.
Warto też sprawdzić, czy pojęcia dopasowane do słowa są podobnie rozumiane, bo może być tak że są w odmienny lub przeciwny.
Z kolei dwuznaczne znaczenia słowa na przykład: wieże lub wierze. Dwa podobne słowa, wymawiane tak samo, ale pierwsze słówko oznacza jakieś budowle, a drugie wyznanie wiary, potwierdzenie, że komuś ufamy.
g) Unikaj języka wymijąjacego
h) Docieranie do prawdy – główny cel logiki. Nadaje sens przedsięwzięciom, ale często jest nieuchwytna.
Prawda ma dwie formy:
–ontologiczną – jest bardziej podstawowa. Mówi się, że coś jest prawdziwe, jeśli jest realne i istnieje. Przeciwieństwem tej formy jest „nieistnienie„.
–logiczną – to po prostu prawdziwość zdań albo prawda, która przejawia się w myśleniu i języku. W prawdziwej logice chodzi o zgodność treści zdania – „teoria zgodności prawdy” lub „teoria spójności prawdy”.
Kłamstwo – jest raczej problemem psychologicznym. Osoba, która kłamie nie ma wątpliwości do rzeczywistości, ale świadomie i celowo zaprzecza własnej wiedzy, np. wiem, że A jest B, a ja mówię, że A nie jest B.
5. Myślenie:
a) Zasada (prawo) tożsamości – (byt jest bytem; co jest, jest) cała istniejąca rzeczywistość nie jest jednolitą masą. Stanowi zbiór jednostek, które różnią się między sobą, na przykład: śliwka jest śliwką, a nie czereśnią.
b) Zasada (prawo) wyłączonego środka – między bytem (istnieniem), a niebytem (nieistnieniem) nie ma niczego pośredniego. Coś albo istnieje albo nie. Nawet stawanie się/tworzenie się to już z jakiś elementów. „Stawanie się” to zamiana w jakiejś rzeczy lub rzeczach istniejących. Nie ma przerw w istnieniu.
c) Zasada (prawo) racji dostatecznej – „zasada przyczynowości” dla wszystkiego istnieje dostateczna racja. Stwierdza ona, że wszystko co istnieje fizycznie we wszechświecie ma wyjaśnienie swojego istnienia. Jedna rzecz jest przyczyną innej rzeczy. Rzecz nie może być przyczyną samej siebie, bo musiałaby siebie poprzedzać, co jest niedorzeczne.
d) Zasada (prawo) sprzeczności – nie może coś jednocześnie istnieć i nie istnieć. Jeśli coś takiego wyniknie ze zdania, to jest ono fałszywe. Unikanie sprzeczności, to unikanie fałszywości. Może być tak, że celowo unika się normalnego rozumowania, bo nie chce się komuś sprawdzić faktów. Utrzymuje się wówczas twierdzenia niezgodne. Tym samym można to nazwać „racjonizacją”, czyli rozumowaniem w służbie fałszu.
6. Sytuacje:
a) Obszar szary – sytuacja, gdy prawdy nie da się jasno ustalić. Chociaż często dana sytuacja zależy od subiektywnego spojrzenia, niepewności, której nie da się przenieść na cały świat. Nie będzie to wtedy obiektywne.
b) Wszystko da się wyjaśnić – zgodnie z zasadą racji dostatecznej rzeczy nie pojawiają się ot tak po prostu. Coś spowodowało, że powstały, dlatego istoty rozumne często poszukują przyczyn, które spowodowały skutek. Jeśli jesteśmy niepewni możemy stawiać podejrzenia.
c) Nie należy przerywać poszukiwania przyczyn – jeśli A było przyczyną B, a B było przyczyną C, to A->B->C
Jeśli coś było nie tak z C, to należy wrócić do B. Gdyby jednak nie znaleziono przyczyny bezpośredniej, to należy znaleźć przyczynę ostateczną w A (źródło problemu C).
Przykładem mogą być polskie dziury w drogach. Zamiast łatać może łatwiej byłoby znaleźć inne rozwiązanie?
d) Rozróżnianie przyczyn – mamy tutaj kilka rodzajów przyczyn:
–przyczyna działająca – jest czynnikiem, którego działanie sprowadza istnienie czegoś albo modyfikuje jego istnienie. Dzielimy ją na główną (nadrzędna) i instrumentalną (podrzędna). Przyczyna główna jest ważniejsza.
–przyczyna końcowa – jest celem tego dzialania.
–przyczyna materialna – to materiał, z którego dany przedmiot się składa.
–przyczyna formalna – to rozpoznanie natury danej rzeczy, tego, co czyni ją dokładnie tym, czym jest.
7. Unikanie niejasności i jednoznaczności – w dyskusji logicznej należy zdefiniować terminy. 1) Należy umieścić termin zdefiniowania w jego „przybliżonej kategorii” 2) Należy rozpoznać „konkretny wyróżnik” tego terminu.
Na przykład: klasa, gatunek – opis
8. Zdanie
a) Kategoryczne, to takie zdanie, które mówi, że coś jest zdecydowanie stanem rzeczy. Ktoś jest tego pewny w 100%. Może być jednak tak, że rzeczywistość jest inna i osoba ta się myliła, wtedy znika pewność, a następuje wątpliwość. Tak samo przypuszczenie/zwątpienie, że coś jest gdzieś nie będzie zdaniem kategorycznym.
Zdania kategoryczne powinno się stosować do wnioskowania. Dostarcza to pewnej, niezawodnej wiedzy.
Zdanie kategoryczne może występować też w formie subiektywnej, ale osoba wypowiadająca to zdanie nie może mieć wątpliwości. Takie zdanie nie odnosi się do obiektywnego stanu rzeczy.
b) Uogólnianie – to takie zdanie, którego przedmiot ma bardzo duży zakres. Takie zdanie generalne. Jest sensowne, gdy jest prawdą i rzeczywiście odnosi się do całej klasy.
Trzeba jednak pamiętać o wyraźny język, bez niedomówień. Niektórzy ludzie pomijają określenia językowe takie jak: „wszyscy”, „niektórzy”. Przyjmuje się, że na przykład: „(wszyscy) Polacy to pijacy„.
Jeśli jednakże powiemy osobie, która to stwierdziła, że „nie wszyscy”, to może ona użyć tego jako wymówki. To co w nawiasie to jest tylko domyślne. Rzeczywiście nie było to powiedziane, ale tak jest zrozumiane.
Dwa rodzaje zdań (odnoszące się do ogółu i szczegółowe):
–Zdania ogólnotwierdzące (każde)
–Zdanie ogólnoprzeczące (żadne) – całkowicie rozdziela pojęcia.
–Zdanie szczegółowe – twierdzące lub przeczące (niektóre, większość) – odnoszące się do części i nieważne czy mała czy duża. Warto jednak zamiast pisać niektóre lub większość po prostu bardziej szczegółowo, na tyle ile pozwala wiedza o nich, na przykład: na podstawie danych statystycznych
c) Zdanie przeczące – zdania te rozłączają pojęcia (przeciwieństwo zdania twierdzącego) i tutaj jest „zdanie ogólnoprzeczące” oraz „szczegółowo-przeczace”
Zaprzeczenie zdaniu oznacza uznania go za fałszywe. Takie zdanie może być fałszywe bez względu, czy jest twierdzące czy przeczące.
Należy uważać na zdania mylące.
Wszystkie koty nie są rasowe.
Bardziej prawidłowo będzie brzmiało:
Nie wszyskie koty są rasowe.
Lub
Niektóre koty są rasowe.
d) Zdania opisowe i oceniające
Oceniające – wyraża opinie tego, kto je wypowiada
Opisowe – stwierdza fakty
9. Ogólne, a potem szczegółowe – (wnioskowanie dedukcyjne) jeśli zdanie ogólne jest prawdziwe, to zdanie szczegółowe o tym samym podmiocie i orzeczniku jest również prawdziwe.
Jeśli zaczniemy odwrotnie (wnioskowanie indukcyjne), to nie daje to pewności. Oceniamy wówczas część grupy, a co za tym idzie nie możemy odnieść się do ogólnej. Nie zawsze byłoby to prawdą.
Tak więc jeśli powiemy, że niektórzy Polacy sa pijakami, to nie odniesiemy się do całej grupy, że wszyscy. Będzie to nieprawdą.
Błędem będzie też stwierdzanie, że coś jest z konieczności prawdziwe dla całej grupy.
Wnioskowanie indukcyjne jest mimo to stosowane przez badaczy. Wyraża się je za pomocą hipotez (mądre przypuszczenie co do tego jaki musi być stan rzeczy albo jaki może być z dużym prawdopodobieństwem).
Podobnie zbiorem szczegółowych informacji można dokonać wiarygodnych uogólnień, na przykład: statystyki na podstawie badań.
10. Wnioski
Wnioskowanie – racjonalny dyskurs polega na ruchu rozumowania, ruchu inferecyjnego (wnioskującego). Jest to przejście z jednej znanej myśli, która jest prawdą, do drugiej myśli, która uznawana jest za prawdziwą na mocy pierwszej. Wnioskowania składają się ze zdań logicznych. Z kolei zdania w ramach wnioskowania przekazują pojęcia, w których dotyczy ruch wskazujący.
Każde wnioskowanie składa się z dwóch podstawowych elementów „przesłanki” (zdanie popierające) i „wniosku” (konkluzja). Przesłanki powinny być prawdziwe, ale nie jest to warunek wystarczający. Muszą być istotne dla sprawy.
Skomplikowane wnioski wynikają zwykle z dużej liczby występujących przesłanek oraz tego czy przesłanki są ze sobą powiązane i w jaki sposób.
Najbardziej skutecznymi wnioskowaniami są te, które starają się wysunąć jeden wniosek. Celem powinno być konstruowanie wnioskowania w taki sposob, żeby ich wnioski miały jak największy stopień prawdopodobieństwa.
Aby wnioskowanie było poprawne, prawidłowa musi być jego materia (treść) i forma (struktura).
Wnioskowanie dzielimy na prawdziwe i zasadnicze. Prawdziwość dotyczy tylko zdań, a zasadność ze strukturalnymi układami zdań (wnioskowanie).
Kłótnia – pamiętajmy, że ma na celu zaatakowanie innych ludzi. Jeśli ktoś chce się kłócić, to nie jest gotowy do wnioskowania. Kłótnia nie jest wnioskowaniem.
Wyróżniamy tu trzy typy wnioskowań:
a) Koniukcja – forma wnioskowania według A^B, gdzie ^ oznacza spójnik „i”. A i B reprezentują pełne zdania, które są prawdziwe.
Jeśli zaprzeczamy -A i -B, to będzie fałszywe, ponieważ zaprzeczają temu co zostało stwierdzone w przesłance wnioskowania.
b) Alternatywa – tutaj symbolicznie AvB jest połączone słowem „lub” – v
Zdanie takie jest ściśle, czyli „całkowicie rozłączne”. Dwa składniki zadania się wykluczają. Jeśli jedna część zdania jest prawdziwa, to drugie musi być fałszywe i odwrotnie. Oba składniki nie mogą być fałszywe, a gdyby tak było, to wyrażenie byłoby fałszywe.
c) Implikacja – „wnioskowanie hipotetyczne„, czyli wnioskowanie sprowadza się do: „jeśli/to” A->B
Jeśli zachodzi A, to musi zajść B, ale w życiu może się stać inaczej i B nie zajdzie z innego powodu.
Może być też tak, że jeśli B może określać A. Jeśli -B to również -A.
Siła implikacji zależy od znajomości dwóch rzeczy, które łączysz w zdaniu warunkowym, zaczynającym wnioskowanie oraz to, jak są ze sobą powiązane.
11. Orzekanie
Jest procesem łączącym pojęcia, poprzez, które coś przypisuje się czemuś innemu, na przykład:
Kowalski jest hydraulikiem
12. Porównanie
Właściwie myśl bez porównywania byłaby niemożliwa. Porównanie to intelektualny akt, w którym zauważa się podobieństwa i odmienności pomiędzy rzeczami.
„Zdanie” jest językowym wyrażeniem najbardziej podstawowego porównania, jakie robi umysł. Umożliwia to tworzenie spójnych twierdzeń o świecie i nazywany to „sądem”. Sąd jest prawidłowy, wtedy gdy odzwierciedla prawdziwą zależność w obiektywnym świecie.
Kiedy przyglądamy się dwóm rzeczom w celu ich porównania, to można uznać, że:
a) są zupełnie niepodobne
b) stanowią kombinacje podobieństwa i jego braku
„Takie same” – żadne dwie rzeczy nie mogą być tak do siebie podobne, by przestały być dwiema rzeczami.
Na podstawie liczby podobnych cech można uznać, że rzeczy są podobne lub niepodobne. Trzeba jednakże zwrócić uwagę na główną cechę charakterystyczną, na przykład: jedno i drugie zwierze ma po cztery nogi, ale pies jest psem, a kot jest kotem.
13. Wniosek i porównania – wnioskowanie ma na celu zademonstrowania, że dwie rzeczy, które porównujemy są faktycznie podobne – tak zwana analogia.
14. Sylogizm – forma wnioskowania, która odzwierciedla sposób, w jaki sposób funkcjonuje ludzki umysł.
Rozumowanie sylogistyczne opiera się na operacji odniesieniu części do całości, na przykład:
Jeśli każde A to B, a każde C to A, to każde C jest B.
Żeby było to spełnione, to musi spełniać dwa wymagania, żeby było poprawne: musi mieć prawidłową treść i formę. Jeśli treść będzie fałszywa, to wniosek będzie nieprawdziwy.
Każdy ptak ma dwa dzioby.
Papugi są ptakami.
Zatem papugi mają dwa dzioby.
W tym wypadku zasadniczość nie wystarcza.
Photo by JESHOOTS.COM on Unsplash
Skąd to nielogiczne myślenie?
1. Błędy w rozumowaniu
a) przypadkowe
b) wynikające z niedbałości
2. Sceptycyzm – zdrowy sceptycyzm ochrania rozsądne i logiczne rozumowanie. Niestety jako stała postawa, z filozoficznego punktu widzenia jest zabójczy, ponieważ burzy proces rozumowania.
Skoro prawda nie istnieje lub trudno do niej dotrzeć, to myślenie nie jest warte, żeby się tym przejmować.
3. Agnostycyzm – agnostyk to ktoś kto twierdzi, że brakuje mu wystarczającej wiedzy na dany temat i nie może się w związku z tym wypowiedzieć, przyjąć jednego stanowiska, na przykład: w przypadku religii, gdy agnostyk mówi, że nie wie, czy Bóg jest, czy go nie ma.
Osoba poddająca się pokrętnemu agnostycyzmowi wykorzystuje niewiedzę jako wymówkę, a nie rację. Wynika to z obojętności lub lenistwa.
4. Cynizm i naiwny optymizm – cynik to ktoś, kto wydaje bardzo negatywne osądy bez wystarczającego dowodu. Z kolei naiwny optymista to ktoś kto stawia bardzo pozytywne oceny bez dostatecznego dowodu. Obydwoje są już nastawieni na wydanie osądu bez analizy dowodów i to może mieć decydujący ostateczny wynik.
5. Wąskie horyzonty myślowe – to ograniczanie zasięgu swojego badania. Ludzie o wąskim myśleniu uważają to za konieczne, żeby zapobiegać marnowaniu wysiłku. Należy jednak uważać, gdy odmawiają rozważania innych możliwości.
6. Emocje – im bardziej intensywne, tym trudniej jest myśleć jasno i zachowywać się w sposób zrównoważony.
7. Przesądzenie sprawy – usiłowanie obejścia całego procesu wnioskowania. Brak prawdziwych przesłanek/informacji, które poparły by wniosek.
8. Fałszywe przesłanki – zakładanie, że coś jest prawdziwe bez całkowitej pewności, co do tego.
9. Błąd „chochoła” – świadome zniekształcania wnioskowania drugiej osoby.
10. Korzystanie z tradycji/stereotypowość – przyjęte sposoby robienia rzeczy są godne polecenia i warte kontynuowania, jeżeli same mają wartość. Jednak uważanie, że zawsze należy robić wszystko w ten sam sposób nie jest dobre. Ignorowanie modernistycznych sposobów i powoływanie się tylko i wyłącznie na jedną rację jest błędne.
11. Dwa przypadki złe nie dają dobra – dwie krzywdy, to dwie krzywdy.
12. Większość – powoływanie się na „większość”. Jest to interesująca opinia z punktu widzenia socjologicznego, ale niekoniecznie prawdziwa.
13. Błąd ad hominem – powoływanie się na pewnych negatywnych informacjach o osobistym życiu przeciwnika, które nie dotyczą sprawy, ale wywołują emocje. Polega to na odciągnięciu słuchaczy od wnioskującego.
14. Zmiana tematu – podobne do ad hominem. Faktycznym celem jest odwrócenie uwagi.
15. Śmiech i łzy – odwracanie uwagi.
16. Zastępowanie siłą władzy – próba zmuszania ludzi, żeby uwierzyli w to co mówi władza/dowodzący. Przeciwieństwem jest siła rozumu.
17. Używanie i nadużywanie doświadczenia – uważanie się, za eksperta skoro ma się doświadczenie w danej dziedzinie i jest się nieomylnym.
18. Błąd redukcjonizmu – redukowanie ważnych informacji i wysnuwanie złych wniosków, na przykład: skoro człowiek składa się z wody jest wodą.
19. Błędna klasyfikacja – błędne klasyfikowanie rzeczy/sytuacji.
20. Niemożność podważenia nie jest dowodem
21. Fałszywy dylemat – usiłowanie stworzenia fałszywego poczucia pilności, żeby zmusić do wybrania alternatyw. Przy tym żadna z alternatyw nie jest dobra.
22. Post hoc ergo propter hoc – „po tym, zatem z powodu tego”, czyli samo wyrażanie, swoiste wnioskowanie.
23. Specjalna obrona – wybiórcze pomijanie znaczacych informacji, ktore mogłyby zaszkodzić stanowisku, które popieramy.
24. Cel skuteczności – robienie wszystko, żeby osiągnąć cel. Ignorowanie wszystkich aspektów, które są poza zdolnością pożądanego celu.
25. Unikanie wniosków – uznawanie, że wnioski są poza naszym zasiegiem i sprawy nie da sie rozwiązać.
26. Uproszczone rozumowanie – mówienie to czego chcą usłyszeć słuchacze.
Jak zapobiegać?
1. Wiecej niż jedno źródło.
2. Analiza – rozkładanie rzeczy umysłowo lub/i fizycznie, aby je w pełni zrozumieć.
3. Redukcja – analizowanie pod kątem jakiejś części składowej.
4. Rozumowanie – wszystko zależy od tego czy myślenie nie jest skrzywione (czyli niezgodne z obiektywnym porządkiem rzeczy).
5. Szczerość – jest warunkiem koniecznym prawidłowego rozumowania, ale nie stanowi warunku wystarczającego. Należy być szczerym, ale trzeba mieć też słuszność.
6. Zdrowy rozsądek – sukces w logicznym myśleniu oraz unikania myślenia nielogicznego opiera się na szacunku dla zdrowego rozsądku.
Źródło tekstu:
Nauka logicznego myślenia – D.Q. McInerny
Źródło obrazka: https://unsplash.com/photos/5EKw8Z7CgE4JESHOOTS.COM
https://unsplash.com/photos/fzOITuS1DIQJESHOOTS.COM
Role Playing Polska 