Jak napisać scenariusz? cz. 4 Struktura (Akt I, II i III)

Dzień dobry

Kolejny z cyklu scenariuszy. Dziś przyjrzymy się strukturze scenariusza. W pierwszej części było bo formie, ale to właśnie forma dramatu trzech aktów   nadaje pełny wyraz scenariuszowi. Jesteście gotowi na dalszą dawkę wiedzy? Zapraszam

Dobry film powstaje w oparciu o dobrze skonstruowany scenariusz. Struktura to plan drogi bohatera, to schemat według którego wszystkie elementy scenariusza pasują do siebie i tworzą spójną całość. Są to: postacie, świat, działania, wydarzenia, dialogi i temat. Założenie tych zmiennych elementów w logiczną całość, to najważniejsze zadanie scenarzysty.

Ostatnio powstały AI, które potrafią wygenerować fabułę, formę i wielu z tego korzysta.

Jeśli chcesz stworzyć przekonywujący, oryginalny scenariusz, nie pomoże ci jednak żaden wzór.

Umiejętność analizy, a umiejętność pisarstwa to dwie zupełnie inne rzeczy.

Pierwsze podstawy struktury pochodzą ze starożytności. Najprawdopodobniej napisane przez Arystotelesa dzieło traktujące o strukturze dramatu pt. „Poetyka„. Autor wyizolował w nim elementy, z których składa się dramat, a jest ich sześć:

1. Akcja – Układ wydarzeń
2. Bohaterowie – Postacie
3. Dykcja – Sposób wypowiedzi
4. Myśl – Idea lub temat
5. Spektakl – Przedstawienie, Scenografia, Kostiumy, Efekty specjalne.
6. Pieśń (w starożytności tragedie śpiewano, dzisiaj ten punkt ma sens gdy piszemy musical).

Arystoteles definiował fabułę jako „ciąg wydarzeń„, przy czym wydarzenie te musi się łączyć w jedność. Wydarzenia muszą być zarazem prawdopodobne i niezbędne w danej historii.

Jedność gwarantuje także związek przyczynowo-skutkowy między wydarzeniami. Każde wydarzenie musi być powiązane z wydarzeniem poprzednim i następnym. Brak jedności powoduje, że ta się rozpada.

W serialach komediowych praktycznie każdy odcinek to zazwyczaj jednakowy ciąg przyczyn i skutków. Jednak z założenia jest epizodyczny, ponieważ zazwyczaj każdy odcinek jest zamkniętą całością i nie ma wpływu na kolejny. Nawet jest zasada, że bohaterowie seriali raczej nie dorastają, nie uczą się, nie zmieniają, co jest stratą dla dramaturgii.

Sitcomy pisze się w taki sposób, żeby można było je oglądać nie po kolei, co ułatwia widowni, że ta nie musi być na bieżąco.

Wracając jednak do tematu filmu wydarzenia powinny mieć porządek i wielkość, co daje nam ekspozycję, konfrontacje i zakończenie – początek, środek i zakończenie.

Początek – to wydarzenie/wydarzenia, które nie występują po żadnym innym, ale po tym musi się coś wydarzyć.

Środek – to wydarzenie, które następuje po innym i poprzedza następne.

Koniec – to wydarzenie, które następuje po innym, ale po którym się nic nie dzieje.

Zazwyczaj to tradycyjna forma, która polega na efekcie domino.

Tak naprawdę było wiele różnych struktur i rewolucjonistą nazywają antropologa Josepha Campbella. Jego struktura zawiera dwanaście etapów „podróży bohatera”. Najbardziej podobną formę do tych postulatów ma film Gwiezdne Wojny. Oto i one:

1. Zwyczajny świat – Bohater/Bohaterowie żyją w spokojnym świecie
2. Zew przygody – Pojawia się problem lub wyzwanie. Następuje zakłócenie porządku.
3. Opór bohatera – Bohater wzbrania się przed przygodą.
4. Mądry starzec – Pojawia się mentor, który pomaga protagoniście.
5. Nowy świat – Bohater wyrusza na poszukiwanie przygody.
6. Próba sprzymierzeńcy – Bohater stawia czoło wrogom/swoim własnym słabościom i zaczyna działać.
7. Jaskinia mroku – Bohater wkracza w miejsce zła.
8. Cierpienie – Najtrudniejsza chwila, gdy bohater staje w obliczu klęski.
9. Przyjęcie miecza – Bohater zyskuje moc i może pokonać siły wroga.
10. Droga powrotu – Bohater wraca do swojego świata, chociaż niebezpieczeństwo jeszcze nie minęło.
11. Odrodzenie – Bohater odradza się fizycznie i duchowo.
12. Powrót z eliksirem – Bohater wraca do świata z rozwiązaniem.

Jednakże paradygmat „podróży bohatera” nie pasuje do wszystkich rodzajów fabuły.

Teraz poznacie FORMUŁĘ TRZECH AKTÓW.

Większość teoretyków scenopisarstwa promuje fabułę trzech aktów. Akt I odpowiada początkowi, akt II środkowi, a zakończeniu akt III.

Odpowiednio nazywamy je:

Akt I – Ekspozycja

Akt II – Konfrontacja

Akt III – Zakończenie

Teraz zajmiemy się elementami poszczególnych aktów.

AKT I

Początkowa równowaga – większość zaczyna się prezentacją świata, który jest w równowadze. No i ona ma zostać wkrótce zakłócona, tak by powstał konflikt.

Wydarzenie kluczowe – wyjątkowa chwila w życiu bohatera, na przykład: kryzys, ślub, pogrzeb, powrót do domu, przygotowanie do przyjęcia, coś co wyróżnia życie codzienne.

Zakłócenie – to punkt akcji, w którym zakłócona zostaje równowaga i stanowi początek właściwej akcji. Zazwyczaj jest to jedno wydarzenie, które uruchamia lawinę dalszych. Teoretycy umieszczają ten punkt na końcu aktu.

Koniec ekspozycji – (koniec aktu I) zakłócona zostaje sytuacja właściwa, że protagonista decyduje się działać i ta decyzja wywołuje konflikt.

*Podstawowe pytanie w akcie I

Jak długo powinien trwać akt I?

W zależności od decyzji jaką podejmuje na końcu protagonista, jak długo będzie decydował się na działanie. Początek musi być na tyle długi by widz poczuł, że w podobnej sytuacji postąpiłby podobnie. Niektórzy uważają, że akt I powinien stanowić 10%, a inni wolą 25% (zwolennicy ci uważają, że akt I i III powinny stanowić 25%, a środek czyli akt II 50%).

AKT II

Punkty akcji w środku: to konflikty, kryzysy, przeszkody, komplikacje, zwroty akcji, narastające napięcie i chwila grozy protagonisty.

Konflikty, kryzysy, przeszkody i komplikacje – to główne przeszkody, które umożliwiają protagoniście bezpieczną drogę.

Narastające napięcie – zdarzają się chwile pozornego zwycięstwa, ale nadciąga większe zagrożenie. W końcu następuje klęską protagonisty.

Chwila zwątpienia – koniec aktu II to moment, gdy bohater zawodzi, przerywa walkę. Wydaje się, że antagonista wygrał.

AKT III

Składa się z: olśnienia, punktu kulminacyjnego i katharsis.

Olśnienie – protagonista wie jak pokonać antagonistę. Pojawiają się nowe informacje.

Punkt kulminacyjny – protagonista jest od nowa gotowy do walki. Wiadomo jak się skończy, ale wodzowie powinni dalej odczuwać wątpliwości jaki będzie koniec.

Katharsis – ostateczne oczyszczenie protagonisty, świat wraca do równowagi, można już wiedzieć co przyniesie przyszłość. Katharsis nie powinno trwać długo i zakończenie powinno nawiązywać do początku.

Oprócz tej formy aktów mamy też STRUKTURĘ NUMERYCZNĄ:

Wśród współczesnych teoretyków scenopisarstwa są też tacy, którzy uważają, że momenty aktów muszą wydarzyć się na określonych stronach. Pierwsza przerwa musi nastąpić po mniej więcej pół godzinie, czyli około 25-35 strony, kolejne wydarzenie 85-95 i trzeci akt 115-125.

Przykładowy scenariusz na 115 stron:

AKT I

Strony 1-11 Składniki: podstawowe pytania:

• Jak wygląda świat opowieści?
• Kto jest protagonistą, kto antagonistą?
• Co jest tematem?
• Czego pragnie protagonista, czego potrzebuje?

Strona 12 Zakłócenia – nowe możliwości, nowe problemy.

Strony 13-29 Kryzys – zakłóca spokój życia

Strona 30 Katalizator – zmusza coś protagonistę do działania, wymyślenie czegoś nowego.

AKT II

Strony 31-46 Walka – początkowo plan się sprawdza, ale stawka rośnie.

Strona 37 Zakręt – pierwszy zwrot akcji.

Strona 45 Punkt bez powrotu – uniemożliwienie powrotu protagoniście.

Strony 46-59 Stawka rośnie – komplikacje sprawiają, że cel jest nieosiągalny.

Strony 60-84 Utrata nadziei – poważne przeszkody.

Strony 85-89 Chwila grozy – protagonista poznaje prawdziwe oblicze antagonisty.

AKT III

Strony 90-95 Drugi zwrot akcji – protagonista odzyskuje siły (zazwyczaj dzięki sprzymierzeńcowi).

Strony 96-111 Ostateczny cios – konflikt narasta.

Strona 112 Ostatnia przeszkoda – bohater osiąga cel.

Strona 113-115 Wyciszenie – katharsis, rozwiązanie i przedsmak nowego życia.

Źródło obrazka:

https://unsplash.com/photos/woman-wearing-purple-dress-in-forest-CXEajjVPfLM

Źródło tekstu:

Fade in czyli jak pisać scenariusz filmowy